Konkurs_label Logotyp
Zrzut_ekranu_2016-06-14_o_16.01.21

Dlaczego ludzie (nie) angażują się społecznie? O znaczeniu kapitału społecznego

Wyobraźmy sobie dwie miejscowości (A i B) znajdujące się w niewielkiej odległości od siebie. Miejscowość A jest bardzo zadbana, ulice są czyste, ogródki przydomowe wypielęgnowane, na klombach rosną kwiaty, młodsze dzieci bawią się na placu zabaw, a starsze grają w piłkę na boisku przyszkolnym. Bezrobocie jest na niskim poziomie, niewiele osób korzysta z pomocy opieki społecznej, mieszkańcy pomagają  sobie nawzajem, są  zadowoleni z życia, organizują liczne wydarzenia i atrakcje w swoim mieście. Uczniowie z miejscowych szkół osiągają bardzo dobre wyniki w nauce.

Z kolei w miejscowości B poziom dochodów mieszkańców jest bardzo niski, większość żyje z zasiłków, ulice są zaniedbane, domostwa również, tu i ówdzie biegają bezpańskie psy, dzieci nie mają placu zabaw, bo został zdemolowany przez lokalnych chuliganów. Duża część mieszkańców gromadzi się przed sklepem, w którym można zakupić  alkohol i spożyć go na miejscu. Awantury, rozboje oraz różne przejawy przemocy są na porządku dziennym.  Miejscowe szkoły nie cieszą się dobrą reputacją. Ludzie są podejrzliwi, szczególnie wobec obcych i deklarują niezadowolenie ze swej sytuacji życiowej.

Miejscowość A jest przyjemnym miejscem do życia, podczas gdy B daleka jest od ideału. Dlaczego tak się dzieje? Zapewne znajdziemy wiele różnych wyjaśnień i teorii, ale ja chciałbym zwrócić uwagę na znaczenie kapitału społecznego w budowaniu społeczeństwa obywatelskiego, a tym samym społecznego angażowania  się. Już od starożytności, myśliciele, filozofowie, a później socjologowie, zastanawiali się co sprawia, że ludzie się jednoczą i podejmują wspólne działania. Odpowiedzi na przestrzeni lat było wiele
– zainteresowanych odsyłam chociażby do jednego z ojców socjologii Emila Durkheima. Najprościej rzecz ujmując, kapitał społeczny to sieć powiązań i relacji, norm i sankcji oraz umiejętności współpracy z innymi, a także wzajemnego zaufania jednostek. Nie będzie zaskoczeniem stwierdzenie,  że poziom wykształcenia społeczeństwa wpływa na budowanie więzi społecznych, status materialny, zadowolenie z życia oraz możliwości samorealizacji (dowiedziono tego w licznych badaniach socjologicznych). Z tej perspektywy duże znaczenie należy przypisać edukacji – zarówno tej formalnej jak i nieformalnej.

Wiele możemy się dowiedzieć o znaczeniu kapitału społecznego od amerykańskiego socjologa Roberta Putnama. Według niego, im wyższy kapitał społeczny, tym lepiej radzimy sobie z codziennymi wyzwaniami i łatwiej rozwiązujemy problemy. Jesteśmy również bardziej tolerancyjni, empatyczni i chętni do niesienia pomocy.  Tam, gdzie kapitał społeczny jest wysoki, ludzie ufają sobie nawzajem, a co za tym idzie, dana społeczność rozwija się lepiej, zarówno pod względem ekonomicznym, jak i społecznym. Warto odwołać się do Francisa Fukuyamy, który zauważył, że zarówno w Japonii jak i Stanach Zjednoczonych obserwuje się wysoki poziom zaufania wobec nieznajomych. Wysunął on wniosek, że wysoki poziom ekonomiczny tych dwóch państw jest silnie powiązany z wysokim stopniem zaufania społecznego. Na poparcie swojej tezy przywołał kraje, które są słabo rozwinięte gospodarczo. W parze z niskim poziomem życia, idą tam problemy wynikające z niewystarczającego zaufania społecznego. Z czym jest skorelowany poziom kapitału społecznego? Przyjmuje się, że zależy on od domu rodzinnego, w którym wychowywana była jednostka, od społeczności lokalnej i od poziomu edukacji. Putnam dowiódł w swych badaniach, że im wyższy poziom wykształcenia, tym większe zaangażowanie w sprawy polityczne oraz społeczne. I odwrotnie
 im wyższy kapitał społeczny rodziców, tym lepsze osiągnięcia edukacyjne dzieci.

Według danych z 2006 roku 23% amerykańskich studentów college’ów oraz 28% absolwentów było aktywnymi członkami różnych organizacji. Absolwenci studiów wyższych wykazują większe społeczne i polityczne zaangażowanie oraz biorą udział w wyborach w odróżnieniu od tych, którzy nie byli członkami społeczności akademickiej.  Do zbliżonych wniosków doszli autorzy polskich badań, m.in. zamieszczonych w raporcie „Aktywność społeczna Polaków – poziom zaangażowania i motywacje” (link:
http://erw2011.gov.pl/static/upload/komunikat-1.pdf.), z którego wynika, że w sprawy społeczne angażują się osoby lepiej wykształcone, sytuowane, w wieku reprodukcyjnym oraz mieszkające w dużych miastach. W naszym kraju – według dostępnych badań i raportów – kapitał społeczny jest niski, co z kolei wpływa na małe zaufanie obywateli względem siebie. I choć liczba oddolnych akcji oraz inicjatyw społecznych rośnie, to wciąż jest ona niewystarczająca i niższa niż w wysoko rozwiniętych społeczeństwach zachodnich. Dlatego niezwykle ważne jest organizowania i wspierania tych projektów, bo tylko w ten sposób możemy przyczynić się do budowania kapitału społecznego.     

W naszym społeczeństwie budzi się potrzeba aktywnego działania na rzecz innych oraz otoczenia, w którym żyjemy. Ludzie, wchodząc ze sobą w interakcje podczas realizacji wspólnych inicjatyw, budują więzi w lokalnych społecznościach, a także pokazują, że poświęcanie swojego czasu innym przynosi wymierne efekty.
 

Bibliografia:
Fukuyama F., Zaufanie. Kapitał społeczny a droga do dobrobytu, Wydwnictwo Naukowe PWN.
Lopez M. H., Kiesa A., What we know about civic engagement among college students, [w:] Civic engagement in higher education. Concepts and practices, red. B. Jacoby and Associates, Jossey-Bass, San Francisco 2009.
Putnam R. D., Bowling alone. The collapse and revival of American community, Simon&Scuster Paperbacks, New York 2000. Aktywność społeczna Polaków – poziom zaangażowania i motywacje – raport z badań, Maj 2011, adres internetowy: http://erw2011.gov.pl/static/upload/komunikat-1.pdf.    

Lesław Gromkowski

Współpracuje jako opiekun z Polskim Komitetem Pomocy Społecznej w Poznaniu. Działa w Lubońskiej Inicjatywie Obywatelskiej. Autor tekstów publikowanych na łamach czasopisma Liberte! Absolwent pedagogiki oraz studium podyplomowego zarządzania oświatą na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.




Jak zorganizować wspólną, zieloną przestrzeń?

TO DZIAŁA
Kawałek zieleni cieszy każdego, kiedy możliwości są skromne staramy się o zielony parapet, ukwiecony balkon, donice na tarasie. Nawet jeśli nie mieszkamy w domu z ogródkiem czasem pojawia się szansa na zieloną przestrzeń. Tyle, że wspólną, a to zawsze trochę wyzwanie, szczególnie jeśli nie znamy za dobrze swoich sąsiadów. Nie ma jednak rzeczy ni...
WIĘCEJ
Latest_square_summer-still-life-daisies-yellow

Dobre wrażenie

MERYTORYCZNY SPOŁECZNIK
Ponoć można je zrobić tylko raz. I to, jakie ono będzie ma duży wpływ na to, jak będziemy postrzegani przez innych. O tym dlaczego warto jest zadbać o to, żeby zrobić dobre pierwsze wrażenie, słów kilka. Czas jaki mamy na to, aby wywrzeć to kluczowe wrażenie, jest wyjątkowo krótki. Niektóre badania wskazują na to, że mieści się on w 11 sekundach...
WIĘCEJ
Latest_square_pexels-photo-541523

8 porad jak dobrze wykorzystać wakacje

PRAKTYCZNE PORADY
Społecznik też człowiek i odpocząć musi. Osoby bardzo aktywne, które wiele swoich działań i uwagi kierują na innych, często mają problem z odpoczynkiem. Ale przecież sposobów na spędzenie wakacji jest mnóstwo, trzeba tylko znaleźć odpowiedni dla siebie. Nie podpowiadamy pięknych miejsc na urlop, bo takich poradników jest wiele, ale mamy kilka pr...
WIĘCEJ
Latest_square_pexels-photo-297755
Latest_square_spvi_zwyciezcy-1

Podsumowanie VI edycji "Spółdzielni Pomysłów"

TO DZIAŁA
VI edycja „Spółdzielni Pomysłów” za nami. Kilka dni temu poznaliśmy zwycięskie projekty. Zostały nimi: ”Alchemia Czasu. 660 lat historii Krzepic” (bit.ly/2uBkLa6) autorstwa Radosława Hermana , „Nasz Tajemniczy Ogród” (bit.ly/2tDoLpg) , który stworzył Adam Bąk  oraz „Bezpieczna Przystań” (bit.ly/2...
WIĘCEJ
Latest_square_pexels-photo-493521

Wakacje dla małych odkrywców

TO DZIAŁA
Wakacje to taki fajny czas, kiedy dzieci niekoniecznie są podzielone na grupy ze względu na wiek, starsze bawią się z młodszymi i wiele od siebie uczą. Postarajmy się zachęcać dzieci do wspólnych zabaw i odkrywania świata w zróżnicowanych wiekowo grupach, do czego nie mają okazji w naszym systemi...
WIĘCEJ
Latest_square_5

MISZ-MASZ-społeczne koło muzyczno-artystyczne dla dzieci niepełnosprawnych

TO DZIAŁA
Często znalezienie pasji wcale nie jest takie łatwe, jak się może wydawać. W końcu nikt nie wie od razu w czym jest dobry, albo co tak naprawdę go interesuje. Konieczne jest próbowanie i otwartość na to co nowe i nieznane. Jednak, gdy już to swoje hobby odnajdziemy, wtedy zazwyczaj chcemy mu się ...
WIĘCEJ